Ev Tipi Buzdolaplarına Ait Standartlar ve Performans Testleri

30 Eki 2015

Ev Tipi Buzdolaplarına Ait Standartlar ve Performans Testleri

Yazanlar: Engin Söylemez, Ayhan Onat, Kadir İsa, İsmail Ekmekçi

1. Giriş

Evlerde kullanılan temel cihazlardan biri olan buzdolabı, gıdaların saklanması/depolanması ve tazeliklerinin korunmasında önemli bir rol oynamaktadır. Küresel alanda üretim adetleri her geçen gün artmakla birlikte (2008 itibarıyla dünyada yıllık üretim adedi 90 milyon dolayında), kullanım gereksinimleri bölgeden bölgeye çok farklılık gösterdiği için fonksiyonlarındaki çeşitlilik de kullanıcılar açısından önemli bir kriter haline gelmiştir. Buzdolapları evsel elektrik tüketiminde diğer elektrikli cihazlarla karşılaştırıldığında en yüksek paya sahiptir. Sadece Avrupa’da soğutma cihazları elektrik tüketiminin % 14,5’inden sorumludur. Bunun temel sebeplerinden biri, buzdolaplarının sürekli çalışma modunda olan tek elektrikli ev cihazı olmasıdır. Küresel olarak artan enerji gereksinimi ve azalan kullanılabilir enerji kaynakları, enerjinin verimli değerlendirilmesini zorunlu hale getirmiştir. Bu durum evsel elektrik tüketiminde önemli bir payı olan buzdolaplarını da etkilemiştir. Buzdolaplarında elektrik tüketiminin en aza indirilerek verimliliğin artırılmasına yönelik çalışmalar ulusal ve uluslararası düzeyde bağlayıcı nitelikteki yasalar sebebiyle artarak devam etmektedir. Enerji verimliliği ve fonksiyonel çeşitlilik buzdolapları performans testlerini ve referans alınan bölgesel ve uluslararası standartları önemli hale getirmektedir.

2. Buzdolabı Testlerinde Referans Alınan Standartlar ve Test Spesifikasyonları

Ev tipi buzdolaplarında referans olarak alınan yerel ve uluslararası birçok standardın yanı sıra tüketicilere (son kullanıcılar) dönük test dergilerine ait standart ve üretici firmaların kendi iç spesifikasyonları bulunmaktadır.

2.1. Standartlar

Buzdolaplarının testlerinde referans olarak alınan ve en yaygın kullanılan standartlar şunlardır: Uluslararası standartlar, ISO 8561 (1995), ISO 15502 (2005) ve IEC 62552 (2007), Ev Tipi Soğutma Cihazları – Karakteristik Özellikleri ve Test Metotları olarak geçmektedir. Kuzey Amerika’da geçerli olan standart 10 CFR 430.3 ve AHAM HRF-1-2008, Avustralya ve Yeni Zelanda’da AS/NZS 4474.1 (2007) ve son olarak, JIS C 9801 (2006), Japonya’da geçerli olan standarttır. Farklı ülkelerde farklı standartların oluşturulmasının temel kaynağı, coğrafi, iklimsel ve kültürel çeşitlilik olarak gösterilebilir. Standartlar arasındaki temel farklılık, buzdolaplarının enerji tüketim testlerinde ölçüm ve hesaplamaların gerçek kullanım şartlarına en yakın değerlerde olmasını sağlamak konusunda izlenen yöntem ve görüş ayrılığından kaynaklanmaktadır. Örneğin, ilk olarak ABD, buzdolaplarının evlerde normal çalışma şartlarında kapı açma-kapama ve cihaza sıcak yiyecek ve içecek konmasının yarattığı enerji kaybını karşılamak için ortam sıcaklığının daha yüksek olması gerektiğini düşünerek yaklaşık 32°C kabul etmiştir. En yaygın kullanılan testlere ait karşılaştırma değerleri Tablo 1’de verilmektedir.

Tablo 1. Test standartlarının karşılaştırılması

Test Standardı

Yıl

Bölge

Ortam Sıcaklığı (°C)

Soğutucu Bölme Sıcaklığı (°C)

Dondurucu Bölme Sıcaklığı (°C)

Dondurucu Yükleme

ISO 8561

1995

 

Uluslararası

25 ±0.5 32 ±0.5

5

-6

-12

-18

Test paketi

ISO 15502

2005

IEC 62552

2007

10 CFR 430.3

2004

ABD

32.2±0.6

3.9

-17.8

Bakır silindir

CSA C300-08

2008

Kanada

32.2±0.6

26.7±0.6

19.4±0.6

3.3

7.2

-9.4

-15

Test paketi ve bakır silindir

AS/NZS 4474.1

2007

Avustralya ve Yeni Zelanda

32 ±0.5

3

-15

Bakır silindir

JIS C 9801

2006

Japonya

15 ve 30 ±1.0

4

7

-6

-12

-18

-5

-9

-15

Test paketi

IEC FDIS 62552-1

2014

 

Uluslararası

16 ±0.5

32 ±0.5

4

-6

-12

-18.0

Bakır silindir

1995 senesinde resmiyet kazanan ISO 8561 uluslararası standardı, 2005 yılında yerini ISO 15502’ye bırakmıştır. IEC 62552 ise 2007’de ISO 15502 devamı olarak kullanılmaya başlamış olup halen yürürlükte olan ve Türkiye’nin de referans aldığı standarttır. Ancak ISO 8561, Brezilya başta olmak üzere Latin Amerika’da halen yürürlüktedir. Bu standartlar arasında farklılıklar söz konusu olsa bile, esas olarak izledikleri prosedürler aynıdır. Enerji tüketim testleri 25°C (Avrupa, Rusya ve Türkiye) ve 32°C (Ortadoğu) ortam sıcaklıklarında yapılmakta olup (ağırlıklı olarak 25 °C ortam sıcaklığında yapılır ve deklarasyon değerleri buna göre verilir), soğutucu kompartman ortalama sıcaklığı 5°C ve dondurucu kompartman sıcaklığı ise maksimum paket sıcaklığı -18°C kabul edilmektedir. Biri sıcak set değeri ve diğeri soğuk set değerinde iki testin sonucu, soğutucu için 5°C ve dondurucu için -18 °C olacak şekilde interpole edilerek enerji tüketim değeri hesaplanır. Soğutucu bölme ortalama sıcaklığı bakır silindirli uçlara yerleştirilen termokupllar aracılığıyla üç farklı noktadan yapılan ölçümle hesaplanırken; dondurucu bölme içinse, içine yerleştirilen paketlerin maksimum paket sıcaklığı hesaplamalarda kullanılır. Paketler özel yapım olup, yağsız etin özelliklerine sahip bir bileşimden oluşur.

Ev Tipi Buzdolaplarına Ait Standartlar ve Performans Testleri

Amerika’da kısa zaman önce yapılan düzenlemeyle enerji tüketim testlerinde referans alınacak test prosedürü 10 CFR 430.3 olarak değiştirildi. AHAM HRF-1-2008 (Energy, Performance and Capacity of Household Refrigerators, Refrigerator-Freezers and Freezers) standardının sadece hacim hesabı kısmı şu an dikkate alınmaktadır. 10 CFR 430.3 standardına göre, ortam sıcaklığı 32.2 °C olup, soğutucu ve dondurucu sıcaklığı 3.9 °C ve -17.8 °C’dir. Dondurucuda IEC standardından farklı olarak sıcaklık ölçümünde bakır silindirler kullanılmaktadır. Testlerde her bir kompartmanın ortalama sıcaklığı hesaba katılmaktadır.

CSA standart C300-08 (Energy Performance and Capacity of Household Refrigerators, Refrigerator-Freezers, Freezers, and Wine Chillers) Kanada’da 2008’den beri yürürlükte olan standarttır. Ortam sıcaklığı 32.2°C’dir ama değişken defrost kontrol durumunda opsiyonel olarak 26.7°C ve 19.4°C sıcaklıklarında da testler yapılabilmektedir. Sadece soğutucu işlevi gören cihazlarda kompartman sıcaklığı 3.3°C’dir. Soğutucu-dondurucu kombinasyonlu cihazlarda soğutucu kompartman sıcaklığı 7.2°C, dondurucu kompartman sıcaklığı ise -9.4°C ya da -15°C olarak kabul edilmektedir. Testlerde her bir kompartmanın ortalama sıcaklığı hesaba katılmaktadır. Tüm soğutucu işlevi gören cihazlarda ve otomatik defrost kontrollü soğutucu-dondurucu kombinasyonlu cihazlarda enerji tüketim testlerinde dondurucu kompartmanında yük kullanılmaz. Fakat manuel, yarı-otomatik ve kısmi otomatik defrost yapan soğutucuların ve soğutucu-dondurucu kombinasyonlu cihazların testlerinde belli oranlarda yük kullanılır. Ayrıca, değişken defrost kontrol durumunda opsiyonel enerji tüketim testlerinde, test süresi boyunca kapı açma kapama yapılır.

Avustralya ve Yeni Zelanda’nın ortak kullandığı standart olan AS/NZS 4474.1 (Performance of Household Electrical Appliances – Refrigerating Appliances) güncel hali 2007’den beri yürürlüktedir. Bu standarda göre, enerji tüketim testinde ortam sıcaklığı 32°C olup, hedeflenen soğutucu ve dondurucu sıcaklığı 3°C ve -15°C’dir. Bakır silindirlerin kullanıldığı kompartman sıcaklık ölçümlerinde, ortalama sıcaklıklar hesaba katılmaktadır.

Japonya’da geçerli olan JIS C 9801 (JEMA, Household Refrigerating Appliances – Characteristics and Test Methods) standardı 2006’dan beri yürürlüktedir. Aslında bu standart ISO 8561 (Household Frost-free Refrigerating Appliances – Refrigerators, Refrigerators-Freezers, Frozen Food Storage Cabinets and Food Freezers Cooled by Internal Forced Air Circulation) standardının ilk sürümü temel alınarak hazırlanmıştır. Enerji tüketim testleri 15 ve 30 °C ortam sıcaklıklarında yapılmaktadır. No-frost buzdolapları haricindeki cihazlarda soğutucu bölme sıcaklığı 4 °C; dondurucu bölme sıcaklığı ise dondurucu türüne göre -6, -12, -18 °C sıcaklıklarından biri kabul edilir. No-frost buzdolaplarında ise soğutucu bölme sıcaklığı 7 °C; dondurucu bölme sıcaklığı ise yine dondurucu türüne göre  -5, -9, -15 °C olarak kabul edilir. Enerji tüketim testlerinde, dondurucu bölme içine yerleştirilen paketlerin maksimum paket sıcaklığı hesaplamalarda kullanılır. Bu standardı diğerlerinden ayıran en temel farklardan biri, No-frost buzdolaplarının enerji tüketim testlerinde, belli aralıklarla kapı açma-kapama yapılması ve dondurucuya sıcak paket konmasıdır. Kapı açma-kapama soğutucu için toplam 35 defa olacak şekilde her 8 dakikada bir; dondurucu içinse toplamda 8 defa olmak üzere 40 dakikada bir yapılır.

2.2. Test Dergileri

Her ne kadar deklarasyon değerlerinin oluşturulmasında standartlar temel alınsa da, test dergilerinin yayımladıkları test programları da standartlar kadar ciddiye alınmaktadır. Çünkü özellikle Avrupa’da tüketiciler buzdolabı satın almadan önce referans olarak test dergilerinin kanaatlerini ve test verilerini dikkate almaktadırlar. Daha önce Avrupa’nın değişik ülkelerinde farklı test programları varken, 2012 yılında yapılan değişiklikle bütün bu test programları “ICRT test program IC 15068” olarak tek çatı altında toplanmıştır. Bu yıl yapılan güncellemeyle son haline kavuşmuştur. ICRT IC 15068’de testler belli bir sırayla uygulanmakta olup, farklı ortam sıcaklıklarında yapılmaktadır.

2.3. Test Spesifikasyonları

Her buzdolabı üretici firmasının kendi iç yönetmelik ve talimatlarına uygun test spesifikasyonları olabilir. Bu spesifikasyonların amacı, sahada sık karşılaşılan sorunları simüle ederek olası sorunları baştan tespit ederek, sorunları çözmek ve müşteri memnuniyetini arttırmaktır. Spesifikasyonlarda yapılması gerekli testler, standartlarda tanımlı olmayabilir ancak enerji tüketim testi gibi temel deklarasyon değerinin tespit edildiği testler kadar önemlidir. Örneğin, bir buzdolabında istenen deklarasyon değerlerinin yakalandığı varsayılsın, fakat cihazın soğutucusunda iç yüzeylerde ve/veya raflarda sürekli terlemeler varsa bu müşteri için rahatsız edici bir durum olabilir ve cihazın değiştirilmesini talep edebilir. Böylesi bir durumda istendiği kadar deklarasyon değerleri sağlanmış olsun, sonuçta cihaz müşteriyi tatmin etmemiştir.

2.4. Yeni Global Standart

Her bölge için ayrı ve birbirinden büyük ölçüde farklı standardın olması buzdolabı üreticilerini tasarım aşamasında güç durumda bırakabilmektedir. Birkaç standarttaki gereklilikleri aynı anda karşılayacak bir cihaz yapmak soğutma sistemi, elektronik kontrol ve artan test sayısı gibi konularda karmaşıklık, tasarım ve geliştirme süresinde ve maliyette ciddi bir artışa sebep olabilmektedir. Daha önemlisi, enerji tüketim değerleri düşünüldüğünde, hiçbir standarttaki enerji tüketim testi, şu an için buzdolaplarının evlerde gerçek çalışma koşullarındaki enerji tüketim seviyesini doğru ölçebilecek düzeyde değildir. Avustralya, Avrupa, İsveç ve ABD’de yapılan birbirinden bağımsız çalışmalarda, belli sayıda buzdolabı hem laboratuvar şartlarında standartlara uygun bir şekilde hem de sahada test edilerek elde edilen sonuçlar karşılaştırılmıştır. Tek bir model (cihaz) seviyesindeki ölçümlerde, laboratuvar ölçümleriyle, saha ölçümleri arasındaki fark en az ±% 18 olacak şekilde Avrupa’da yapılan çalışmada görülmüştür. Bu fark, ±% 60 ile ABD’de yapılan çalışmada en yüksek seviyededir.

Böyle bir farkın oluşmasındaki ana sebepler iki grupta toplanabilir. İlk grup, buzdolaplarının çalışma koşullarından kaynaklı sebeplerdir; ortam sıcaklığı ve nem, kullanıcı tarafından seçilen sıcaklık kontrol ayar değeri, normal çalışmada kullanıcı etkileşimi (kapı açmalardan kaynaklı cihaza sıcak hava girişi ve yiyecek ve içecek konması, son olarak buzdolabının yerleşimidir. İkinci gruptaki sebepler ise ürün dizaynından kaynaklanmaktadır; no-frost buzdolaplarında evaporatörde buz çözme ve tekrar soğutma süreci (defrost and recovery), normal kullanımda defrost sıklığı, yük işleme verimi (load processing efficiency), buzdolabının kapı ve gövdesinin yalıtımı, buzdolabındaki bazı elektrik harcayan parçaların çalışması ve buzdolabının boyutları olarak gösterilebilir. Bunlar arasında değişen ortam sıcaklığı ve kapı açma-kapama ile cihaza sıcak yiyecek-içecek konması sadece Japon standardı JIS C 9801’de uygulanmaktadır. Standartta iki farklı ortam sıcaklığında enerji tüketim testlerinin yapılması, kapı açma-kapama ve cihaza sıcak yiyecek-içecek konmasıyla son kullanıcıdaki çalışma koşullarına en yakın şartlar sağlanmaktadır. Fakat avantaj gibi görünmesine rağmen, test sırasında kapı açma-kapama işleminin operasyonel ve stratejik bazı sorunları beraberinde getirdiği görülmüştür. Kapı açma-kapama sayısının ne olacağı ve test ortamının nem seviyesinin hassas biçimde ayarlanması kritik sorunlardandır. Ayrıca JIS testlerindeki sıcak yiyecek ve içecek yüklenmesinin normalden daha yüksek olduğu ve bunun da enerji testlerinde daha yüksek sonuçlar elde edilmesine sebep olduğu da gözlemlenmiştir.

Ev Tipi Buzdolaplarına Ait Standartlar ve Performans Testleri

Bütün bunların sonucunda, mevcut hiçbir standart küresel manada test gereksinimlerine karşılık veremediği için yeni bir global standart oluşturulmasına karar verilmiştir. IEC’nin sorumluluğunda 2006’da başlatılan çalışmalar 2015 yılı itibarıyla tamamlanarak yeni global standart, “IEC FDIS 62552-1, Household Refrigerating Appliances - Characteristics and Test Methods, 59M/61/FDIS” olarak yayımlanmıştır. Standart üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm, “Kapsam, tanımlar, araçlar, test odası ve soğutucu ürünlerin kurulumu”; ikinci bölüm “Genel performans gereksinimleri” ve son bölüm ise “Enerji tüketim ve hacmin saptanması” şeklindedir.

Çin aldığı kararla 2015’ten itibaren bu standardı kullanacağını duyurarak, bu standarda geçen ilk ülke olmuştur. Avrupa ve Türkiye’de net olmamakla birlikte 2018, ABD’de ise 2020 öncesi bir geçiş öngörülmemektedir ama bu ülkelerde bile resmiyet kazanmasa da yeni geliştirilen buzdolapları global standarda uygun olarak testlerden geçirilmektedir, çünkü 2020 ve sonrasında birçok ülke bu standarda geçişi tamamlamış olacaktır.

Bu yeni standart diğer standartların bir sentezi olarak kabul edilebilir. Örneğin, enerji tüketim testleri 16 ve 32°C ortam sıcaklıklarında yapılmaktadır. Hedef kompartman sıcaklıkları soğutucu ve dondurucu için 4°C ve -18°C’dir. Enerji tüketim testlerinde, soğutucu kompartman sıcaklığı 3, dondurucu bölmenin sıcaklığı ise 5 ayrı noktadan yapılan ölçümlerin ortalaması alınarak hesaplanır. Dondurucu bölme soğuk paketle yüklenmez. Testlerde kapı açma-kapama yoktur. Çünkü normal çalışma koşullarında en yüksek ısı yükü kapı açma ve sıcak gıdaların buzdolabına konmasıyla oluşmasına rağmen, ısı yükünün bu etkenler yardımıyla testlerde oluşturulması (veya simüle edilmesi) zordur ve her testte istikrarlı/tutarlı sonuçlar elde etmek mümkün değildir. Ayrıca, kapı açma esnasında içeri giren sıcak havanın ısı yükünü hesaplamak oldukça karmaşık bir işlemdir. Fakat bu sorunları en aza indirip, normal çalışma şartlarındaki enerji tüketimini mümkün olduğunca doğru simüle etmek için yük işleme verimi testi (load processing efficiency test) bu standarda konmuştur. Esas olarak bu testte, test başlatıldıktan sonra, soğutucu ve dondurucu kompartmanlar hedef sıcaklık değerlerinde dengeye getirilir. Sonra, soğutucuya pet şişe içinde, dondurucuya da buz kalıbında miktarı ve sıcaklığı belli (dolayısıyla entalpisi bilinen) su yerleştirilir. Tekrar denge şartları sağlandıktan sonra yükleme sonrası ve öncesi hesaplan enerji tüketim farkı yüklemeden kaynaklı enerji tüketim değerini verecektir. 

3. Buzdolabı Performans Testleri

Yöntem ve uygulamada farklılık gösterseler de, standartların hepsinde temel olarak kabul edebileceğimiz bazı testler mevcuttur. Bunlar, öncelikle firmaların ürünlerinin etiketlerine yansıttıkları ve taahhüt ettikleri bağlayıcı nitelikte bazı değerleri tespit ettikleri enerji tüketim testi, sıcaklık artışı testi, iklim sınıfı testleri, dondurma kapasitesi testi, gürültü seviyesi testi ve hacim ölçümü gibi deklarasyon testleridir. Bunlardan ilk önce enerji tüketim testi, enerji tüketiminin azaltılması, enerjinin daha verimli kullanılmasına dönük artan ilgi nedeniyle belirleyici bir rol oynamıştır. Enerji tüketim değerinin zorunlu olarak buzdolaplarının enerji etiketinde gösterilmesi 1978 yılında ilk olarak Kanada’da olmuştur. Kanada’yı 1980 tarihinde ABD izlemiştir. Bu durum enerji tüketim testlerinin nasıl daha gerçekçi kullanım koşullarına uygun sonuçlar elde edilebilecek şekilde yapılacağı konusundaki çabaları artırmış ve farklı standartlarda enerji testlerinin farklı uygulanmasına yol açmıştır. Örneğin, ilk önce Amerika, kendi yerel test prosedürünü gözden geçirmiş, gerçek çalışma koşullarında rastlanan kapı açma-kapama ve cihaza sıcak yiyecek-içecek konmasının enerji tüketimine etkisini karşılayabilmek için ortam sıcaklığını 32.2 °C‘ye (90°F) kadar yükseltmiştir. Japonya ise enerji tüketim testlerinde 15°C ve 30°C ortam sıcaklıklarında testleri yaptığı gibi, kapı açma-kapama ve cihaza sıcak yiyecek-içecek konması işlemlerini uygulamaktadır.

Diğer deklarasyon testleri müşteri memnuniyeti açısından oldukça önemlidir. Buzdolabının net hacmi müşterinin karar vermesinde belirleyici kriterlerdendir. Avrupa’da daha küçük boyutlarda cihazlar tercih edilirken, Türkiye’de ağırlıklı olarak iç hacmi büyük cihazlar tercih edilmektedir. Bu nedenle, doğru net hacim değerinin deklare edilmesi için hacim ölçümünün yapılması gerekmektedir. Önemli bir deklarasyon değeri olan ses seviyesi, yukarıda sıralanan standartlar dışında kendi özgün standardı referans alınarak ölçümü yapılır. Deklarasyon değerleri içinde toleransı 0 (sıfır) olan yegane değerdir. Çünkü günümüzde son kullanıcıların gürültüye olan hassasiyeti üst düzeydedir. Bu hassasiyet Türkiye’de bile Amerikan tarzı mutfakla buzdolaplarının insanların vakitlerinin çoğunu geçirdikleri salona (oturma odası) kadar girmesiyle giderek artmaktadır. Fikir vermesi bakımından geri kalan deklarasyon testleri IEC 62552 standardı örnek verilerek anlatılacaktır. Sıcaklık artışı testi ve iklim sınıfı testlerinde dondurucu enerji tüketim testleriyle aynı şekilde soğuk paketlerle yüklenir. Bundan dolayı enerji tüketim testinden sonra sırasıyla sıcaklık artışı testi, iklim sınıfı testleri ve son olarak dondurma kapasitesi testinin yapılması tavsiye edilir. Dondurma kapasitesi testinin yükleme planı farklı olduğundan en sona bırakılır. Sıcaklık artışı testi herhangi bir elektrik kesintisi durumunda buzdolabının dondurucu bölmesindeki gıdaların sıcaklıklarının ne kadar sürede ne derece arttığını ortaya koyan bir testtir. IEC 62552’de, en sıcak paket sıcaklığının -18°C olduğu andan ilk paket sıcaklığının -9 °C olduğu andaki zaman farkı sıcaklık artış süresini verir.

İklim sınıfı testleri, buzdolabının satılacağı pazara göre farklı iklim sınıflarında olabilir. İklim sınıfı testleri de bu iklim sınıflarına uygun ortam sıcaklıklarında yapılmalıdır. IEC 62552 standardında belirtilen bu iklim sınıfları Tablo 2’de gösterilmiştir. Testlerde cihaz, set edilen hedef sıcaklık değerlerini sağlamak zorundadır.

 Tablo 2. İklim sınıfları

Cihazın Bulunduğu Ortam Sıcaklık Aralıkları (°C)

İklim Sınıfı

10- 32

SN (Alt Ilıman)

16- 32

N   (Ilıman)

16- 38

ST (Alt Tropikal)

16- 43

T   (Tropikal)

IEC 62552 standardında dondurma kapasitesi testi 25°C ortam sıcaklığında yapılır. Enerji tüketim testinden farklı olarak dondurucuya sıcak ve soğuk paketler belli oranlarda yüklenir. İlk olarak soğuk paketler dondurucuya yerleştirilir. Dondurucuda sıcak paketler için önceden üretici firmanın belirlediği kısım boş bırakılır. Sıcak paketler ilk durumda dışarda bekletilir. Test başlatıldıktan sonra, cihaz soğutucu-dondurucu kombinasyonluysa, set edilen sıcaklıklar soğutucu için 5°C ve dondurucu için -18°C olacak şekilde dengeye gelmesi beklenir, denge sağlandıktan sonra ise hızlı dondurma fonksiyonu varsa bu aktif hale getirilir. Hızlı dondurma fonksiyonun aktif hale getirilmesinden tam bir gün sonra da ortam sıcaklığıyla denge halinde olan sıcak paketler (25 ±1°C ) dondurucuda kendilerine ayrılan yere mümkün olan en kısa zamanda (1 dakika) yüklenir. Testin başarıyla sonuçlanması için 24 saat içinde içeri konan sıcak paketlerin ortalama değerlerinin -18 °C olması gerekmektedir.

Çeşitli yerel standartlara göre bağlayıcı nitelikte olabilecek diğer testler ise soğutma kapasitesi testi, otomatik buz-yapma kapasite testi olarak gösterilebilir. Bunlar dışında, aynı derecede öneme sahip diğer testler, kompresör kalkış testi, buharlaşma kapasite testi, sünger testi (soğutucu iç yüzey yoğuşma), dış yüzey yoğuşma (external condensation), kapı-açma kapama ve boş performans testleri olarak sıralanabilir. Bu son sıralanan testler üretici firmaların sahada sık rastladıkları sorunlardan edindikleri tecrübeyle gelecek muhtemel şikâyetleri önlemek amacıyla uyguladıkları testlerdir.

Soğutma kapasitesi testi aslında mantık olarak dondurma kapasitesiyle benzer olup bu testin soğutucu kompartmana uygulanmış halidir. Soğutucudaki soğutma hızını ölçmek için uygulanan bir testtir. Temel deklarasyon değeri olmasa da global standartta yerini alarak, temel bir deklarasyon değeri haline gelecektir. Ayrıca bu test ICRT test program IC 15068’de en önemli test olması bakımından ayrıca bir öneme sahiptir. Ancak, IC 15068 ile global testteki uygulamalar farklıdır.

Otomatik buz yapma testi, belirlenen bir sürede buzdolabının buz yapma miktarının ölçüldüğü, sadece otomatik buz yapma özelliği içeren buzdolaplarında uygulanan ve global standartta da yer alan bir testtir.

Kompresör kalkış testi (Pull-down test) önemli en-zor-koşul (worst-case) testlerinden birisidir. Mevcut IEC 62552 standardında yer almayan bu test, üretici firmaların test spesifikasyonlarında yer alan ve en sık uygulanan testlerdendir. Temel olarak buzdolabının kompresörünün en zor şartlarda çalışması hedeflenir. Buzdolabı 43°C ortam sıcaklığında (T, tropikal) ve en sıcak kompartman sıcaklık set değerlerinde en düşük (187 V ya da 195 V) ve en yüksek (253 V) voltaj değerlerinde testte alınır. Yaklaşık bir gün süreyle, cihaz çalıştırılmadan kapıları açık durumda bekletilir. Bir günün sonunda en düşük veya en yüksek voltaj değerinde buzdolabının fişi takılır. Kompresör çalışmamışsa test başarısızdır. Çalışmışsa, ilk kalkış halinde basma hattındaki soğutucu akışkan sıcaklığının 70°C, denge koşulları sağlandıktan sonra da 60°C’nin üstünde olmaması gerekmektedir. Aksi halde test yine başarısızdır. Buharlaşma kapasite testi, kompresörün üzerinde bulunan “kompresör kabı” ya da modele bağlı olarak, kompresör kabına ek olarak, kompresörün altında bulunan başka bir kaptaki suyun günlük buharlaşma miktarının ölçüldüğü bir testtir. Cihazın soğutucu ve/veya dondurucu bölmesinden yoğuşma ve defrost sebebiyle oluşan su, plastik bir boru vasıtasıyla bu kaplara dökülür. En güç koşullarda bile bu kaplar ağızlarına kadar suyla dolmuşsa, suyun taşmaması gereklidir ve bu kaplardan cihazın net hacmiyle orantılı bir şekilde belli miktarlarda suyun günlük buharlaştırılarak uzaklaştırılması gerekmektedir. Test 25°C ortam sıcaklığında ve % 80 bağıl nemde yapılır. Günlük buharlaşma miktarı birkaç metotla ölçülebilir. Test süresi en az 3 gündür. Sonuçlarda kararlılık ve tutarlılık olmalıdır. Eğer bu sağlanamıyorsa test süresi uzatılır. Sonuç olarak, birbirine en yakın, tutarlı 3 sonucun ortalaması alınarak cihazın buharlaşma miktarı belirlenir.

4. Sonuç

Bu makalede ev tipi buzdolaplarında gerçekleştirilen performans testlerine, standartlara ve test spesifikasyonlarına ilişkin güncel bilgiler verilmiştir. Ev tipi buzdolaplarının genel olarak performansını değerlendirmek tek bir testle mümkün değildir. Ek olarak, laboratuvar şartlarında buzdolabının enerji tüketim performansını sahada yani normal çalışma koşullarına yakın koşullarda test etmek güç bir uygulamadır. İdeal bir buzdolabı, hem deklarasyon testlerini hem de en zor koşul testlerini başarıyla geçmek durumundadır.

5. Kaynaklar

- ACA, 1. (November, 1990). Energy Consumption of Refrigerators and Freezers Used Under Normal Conditions of Use. Sydney: Australian Consumers' Association for NSW Department of Minerals and Energy.

- AHAM, A. o. (2008). AHAM HRF-1-2008, Energy, Performance and Capacity of Household Refrigerators, Refrigerator-Freezers and . Association of Home Appliance Manufacturers (AHAM).

- Barthel, C., & Götz, T. (2012). Test Procedures, Measuremnts and Standards for Refrigerators and Freezers. Wuppertal, Germany: Wuppertal Institute for Climate, Environment and Energy.

- Bertoldi, P., Bettina, H., & Labanca, N. (2012). Energy Efficiency Status Report 2012 - Electricity Consumption and Efficiency Trends in the EU-27. Joint Research Center.

- CSA, C. S. (March, 2008). C300-08, Energy Performance and Capacity of Household Refrigerators, Refrigerator-Freezers, Freezers, and Wine Chillers . Canadian Standards Association (CSA).

- EL-015, J. T. (2007). AS/NZS 4474.1 (Performance of Household Electrical Appliances – Refrigerating Appliances). Joint Australian/New Zeland Standard.

- Harrington, L. (2009). A New Global Test Procedure for Household Refrigerators. EEDAL.

- Hermes, C., Melo, C., & Knabben, F. (2012). Alternative Energy Test Method for Frost-Free Refrigerators and Freezers. International Refrigeration and Air Conditioning Conference. Purdue: Purdue University.

- ICRT, I. C. (2015). IC 15068 COld Appliances Test Programme. International Consumer Research & Testing, ICRT.

- IEC FDIS 62552-1, I. E. (2014). Household Refrigerating Appliances - Characteristics and Test Methods. International Electrotechnical Commission (IEC).

- IEC, I. E. (2007). IEC 62552, Household Refrigerating Appliances - Characteristics and Test Methods. International Electrotechnical Commission (IEC).

- JIS, J. I. (2006). JIS C 9801 (JEMA), Household Refrigerating Appliances – Characteristics and Test Methods. Japanese Industrial Standard (JIS).