Doğalgaz Kolon Hattının Döşenmesi

31 Ekim 2019 Dergi: Eylül-Ekim 2019

Doğalgaz Kolon Tesisatı 

Bina girişindeki ana kesme vanasından başlayarak sayaç girişlerindeki vanalara kadar olan boru ağına “kolon tesisatı” adı verilir.


Şekil 1. Bina içi kolon tesisat şeması

Kolon tesisatı, yani servis kutusu ile sayaç arasındaki boru hattı, tesisat yönetmeliklerine göre kaynaklı birleştirme yapılarak döşenmelidir. Kolon hattında dişli bağlantı; sayaç bağlantı noktalarında, küresel vanaların takılması, konik rakor bağlantıları domestik hat armatürlerinin takılması durumunda kullanılmaktadır. Bazı gaz dağıtım şirketleri kolon hattında dişli bağlantıya müsaade etmiş, özellikle Ağustos 1999 Depremi sonrası dişli bağlantılı olarak döşenen kolon hattının kaynaklı bağlantıya göre mukavemetinin zayıf olması nedeniyle dişli bağlantı ile kolon hattı uygulamalarını kaldırmıştır. Şu anda Türkiye’nin neredeyse tamamında kolon hatları kaynaklı olarak yapılmaktadır.


Resim 1: Kolon tesisatı borularının kaynaklı birleşimi

Doğalgazda en güvenilir bağlantı biçimi kaynak olup kolon hattının kaynaklı yapılması zorunludur. Bu boruların DN 65 mm (dahil) çapa kadar oksi-asetilen, elektrik ark veya argon kaynağı ile, DN 80 mm (dahil) çaptan sonra sadece elektrik ark veya argon kaynağı ile birleştirilmesine müsaade edilmektedir. Doğalgaz kolon boruları sadece soğuk bükme yöntemiyle bükülebilir. Sıcak bükme yapılmamalıdır. Bu boruların soğuk büküm işleminde kesit daralması, çatlama, katlanma olmamalıdır. Mümkün olduğunca 90°’yi bulan bükümler yapılmamalıdır. Kaynak ağızlı bağlantı elemanları (fittingsler) TS 2649, ISO/R 64-221, DIN 1681, 1629, 1745 kapsamında olmalıdır. Bu ekleme parçaları (dirsek, Te, redüksiyon vb. ) patent malzeme olarak imal edilir ve piyasada “patent” adı ile satılır.


Resim 2: Kolon tesisatında dönüşlerin patent dirsekle yapılması

Doğalgaz Kolon ve İç Tesisat Boruları Yerleştirme Kuralları 

- Bina bağlantı hatları ile telefon, elektrik hatları, sıcak su ve kızgın su boruları arasında en az 15 cm’lik bir açıklık olmalıdır. 
- Gaz borularını kendi amacı dışında (elektrik topraklama hattı, sportif amaçlar, çamaşır-eşya asma vb.) kullanmak yönetmeliklere göre kesinlikle yasaktır. 
- Sıva altına doğalgaz tesisat borusu döşenmez. 
- Gaz boruları, olabildiğince kapalı hacim (kanal) içinden geçirilmemelidir. 
- Havalandırılmayan bölümlerden geçirilmesi zorunlu olduğu hallerde iç tesisat boruları, koruyucu borular içine döşenmelidir. 
- Boru hattı içinde bulunması muhtemel yabancı maddelerin dışarıya atılması için basınçlı hava uygulanarak süpürülmelidir. 
- Temel ve zeminin özellikleri nedeniyle binanın dilatasyonla ayrılmış iki kısmı arasında farklı oturma olabileceğinden, buralardaki iç tesisat boruları TS 10878 normuna uygun, çelik esnek bağlantı elemanlarıyla bağlanmalıdır. 
- Her ana kapama vanasından sonra ayrıca biçim ve uzunluğuna göre, rakorlu bağlantı yapılmalıdır. 
- Gaz tesisatı, topraklaması yapılan binanın elektrik tesisatının topraklama hattı ile irtibatlandırılmalıdır. Bu mümkün olamıyorsa doğalgaz tesisatı için saf bakır levha veya çubuklarla özel bir topraklama tesisatı yapılmalıdır. 
- İç tesisat hatları, aydınlık, asansör boşlukları, havalandırma, duman ve çöp bacaları ile davlumbaz içinden, yangın merdivenlerinden geçirilmemelidir. Odun, kömür, çöp depolarına ve asma tavan içine döşenmemelidir. 
- Doğalgaz borularına toprak altında dişli bağlantı yapılmamalı ve borular toprak altında bükülmemelidir. 
- İç tesisatta borular sadece soğuk bükme yöntemiyle bükülebilir. Sıcak bükme yapılmamalıdır. 
- Tesisatta gaz verme işlemi tamamlandıktan sonra borular, antipas üzeri sarı renk yağlı boya ile boyanmalıdır. 

Kolon Hattı Montaj Kuralları

Kolon boruları katlar arasında döşeme geçişlerinde koruyucu kılıf borusu içerisinden geçirilmeli, koruyucu boru ile döşeme arası sızdırmaz olmalı ve yıkanan hacimlerde koruyucu boru 2-3 cm döşemeden yüksek olmalıdır. Arada mastik/silikon dolgu kullanılmalıdır.

Resim 3: Koruyucu kılıfın döşeme üzerine çıkarılması

Kolon tesisatı çaplar göz önünde bulundurularak uygun aralıklarla düşey borularda kelepçelerle, yatayda döşenen borularda ise hem kelepçe hem de konsollarla tavan ve duvarlara sağlam bir şekilde tespit edilmelidir. Kullanılacak kelepçeler duvarlara çelik dübel ile konsollar ise, beton harç ile tutturulmalıdır.

Resim 4: Kolon borularının kelepçe ile sabitlenmesi

Boru çaplarının büyük veya boruların ağır olması hallerinde ise duvara veya zemine uygun boru destekleriyle sabitlenmelidir. Kolon tesisatları döşenirken; borular sadece soğuk bükme yöntemiyle bükülebilir, sıcak bükme yapılmamalıdır.

Resim 5: Kolon borularının konsol ile sabitlenmesi

Bina kolon hatlarının havalandırılması için gazın toplanması muhtemel ve çatıya yakın üst noktada asgari 150 cm²’lik havalandırma kanalı açılması, bu sağlanamıyorsa gaz alarm cihazı konulması gereklidir. 

Kolon Tesisatı Yapılırken Boruların Geçmemesi Gereken Yerler Şunlardır: 

- Asma tavan içlerinden 
- Duman bacalarından 
- Asansör boşluklarından 
- Çöp ve yanıcı madde depolarından 
- Yangın merdivenlerinden 
- İçine girilmesi ve erişilmesi olanaksız hacimlerden 
- Üstü kapalı veya açık bina aydınlıklarından geçirilmemelidir. 
- Kolon tesisat boruları tüm zayıf akımla ve 220 V şebeke gerilimiyle çalışan elektrik tesisatlarından en az 15 cm, kuvvetli akımla ve 380 V gerilimle çalışan elektrik tesisatlarından en az 30 cm uzağa döşenmelidir. 

Sayaç Bağlantı Hatlarının Döşenmesi 

Kolon borusundan başlayıp sayaca kadar olan yatay boru ağına “sayaç bağlantı hattı” adı verilir. Sayaçlar binanın özel kullanım alanının kapısına konulduğundan, bağlantı hattı buraya kadar çekilir. Hattın sonuna sayaç vanası montajı yapılarak son bulur.


Resim 6: Sayaç Bağlantı Noktaları

Sayaç girişlerine herhangi bir tehlike anında abonenin veya bir başkasının kolayca ulaşabileceği açma kapama kolu olan küresel gaz kesme vanası konmalıdır. Bina merdiven sahanlıklarında sayaç vanası 180-210 cm arasında bir yüksekliğe; bina dışına konuluyorsa rahat ulaşılabilecek ve herhangi bir darbeye maruz kalmayacak bir yüksekliğe konmalıdır.


Şekil 2: Sayaçların yerden yüksekliği

Sayaç bağlantılarında sayacı karşınıza aldığınızda daima gaz girişi soldan, çıkışı sağdan olur. Boru tesisatının düzenlenmesinde buna dikkat edilmelidir. Test nipelleri her sayaç sonrasına konmalıdır. Test nipeli takılması için özel imal edilmiş bağlantı elemanları kullanılmalıdır.

Rakorlu bağlantısı olan sayaç bağlantılarında ön gerilme olmayacak ve değişik tip sayaçların kullanımına imkân sağlayabilecek şekilde TS 10878 normuna uygun çelik esnek bağlantı elemanı kullanılmalıdır. Ankara’da düşük basınç sisteminin uygulandığı tesisatlarda servis regülatörü yoktur. Sayaç önlerinde otomatik kapatma mekanizması olmayan sadece basıncı düşüren governor regülatörler kullanılır.

Vana Montajları 

Kolon Vanası

Bina bağlantı hattı, bina içinde birden fazla kolona ayrılacak ise her bir kolon için ayrıca bir kolon kesme vanası bağlanmalıdır. Bu vanalar sayesinde her bir kolona ayrı ayrı müdahale edilebilir. Kolon kesme vanaları, kolon ayrım noktasından maksimum 1 m mesafede konulabiliyorsa, bunların öncesinde ayrıca bir ana kesme vanası konulmasına gerek yoktur. Kolon kesme vanalarından sonra rakorlu bağlantı kullanılmalıdır. Kolon kesme vanalarının çapı hattın çapı ile aynı olmalıdır. DN 65 ve üzeri çaplardaki kolon kesme vanaları flanşlı ve tam geçişli küresel vana olmalıdır.


Resim 7 : Kolon vanası

Sayaç Vanası 

Her bina iç gaz tesisatında sayaçtan önce bir küresel gaz kesme vanası konmalıdır. Bu vanalar TS EN 331 veya TS 9809 veya uluslararası kabul görmüş standartlara uygun vanalar olmalıdır. Sayaç gaz girişinden önce monte edilen vanalar herhangi bir tehlike anında abonenin veya bir başkasının kolayca kapatabilmesini sağlayacak şekilde bir açma-kapama kolu olmalı, ayrıca kolayca ulaşılabilecek şekilde yerleştirilmelidir. Sayaç öncesi vanaların yerden yüksekliği 180-210 cm aralığında olmalıdır.

Resim 8 : Küresel gaz kesme sayaç vanası

Sayaç vanalarının bağlantıları kolon hattının dairelere giden son noktasıdır ve dişli olarak bağlanır. Eğer sayaç bağlı değil ise vananın ucuna bir kör tapa sıkılmalıdır. Sayaç gaz kesme vana çapları ilgili gaz dağıtım şirketinin tesisat yönetmeliklerine göre uygun göreceği çapta olmalıdır. Bu Ankara’da ve bazı şehirlerde standart olarak DN 25’dir.

Kaynak: http://www.megep.meb.gov.tr



Söyleşi